ग्रामपंचायत खैरी वलमाझरी अंतर्गत खैरी, वलमाझरी, पिटेझरी आणि आमगाव/खुर्द येथे आंगनवाडी केंद्रे कार्यरत आहेत, जी बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. या केंद्रांमध्ये बालकांसाठी पोषणयुक्त आहार पुरवला जातो, तसेच पूर्वशालेय शिक्षणाच्या माध्यमातून त्यांना शालेय शिक्षणासाठी तयार केले जाते. गर्भवती व स्तनदा मातांसाठी पोषण व आरोग्य व्यवस्थापनावर विशेष लक्ष दिले जाते आणि त्यांना योग्य मार्गदर्शन केले जाते. याशिवाय, बालकांसाठी वेळेवर लसीकरण आणि आरोग्य तपासणीची सुविधा उपलब्ध आहे. आशा कार्यकर्त्यांच्या मदतीने स्वच्छता व आरोग्य विषयक जनजागृती कार्यक्रम राबवले जातात. या केंद्रांमुळे बालकांचा शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक विकास होऊन त्यांना उज्ज्वल भविष्यासाठी सक्षम केले जात आहे.
अंगणवाडी सेविका
अंगणवाडी मदतनीस
अंगणवाडी सेविका
अंगणवाडी मदतनीस
अंगणवाडी सेविका
अंगणवाडी मदतनीस
अंगणवाडी सेविका
अंगणवाडी मदतनीस
आंगनवाडी केंद्रांमध्ये गरोदर माता आणि लहान मुलांसाठी पोषणयुक्त आहार प्रदान केला जातो, जेणेकरून कुपोषण टाळता येईल आणि त्यांच्या आरोग्यात सुधारणा होईल. या योजनेअंतर्गत गर्भवती आणि स्तनदा मातांना आवश्यक प्रथिने, जीवनसत्त्वे व पोषकतत्त्वांनी युक्त आहार दिला जातो, ज्यामुळे त्यांच्या आणि बाळाच्या आरोग्याची योग्य निगा राखली जाते. तसेच, लहान मुलांना संतुलित आहार पुरवण्यात येतो, ज्यामध्ये दूध, फळे, डाळी, सुकामेवा आणि हिरव्या पालेभाज्यांचा समावेश असतो. नियमित आरोग्य तपासणी आणि पोषण जनजागृती कार्यक्रमाद्वारे माता आणि पालकांना योग्य आहार घेण्याबाबत मार्गदर्शन केले जाते. या उपक्रमामुळे बालकांचे शारीरिक आणि मानसिक विकासात सकारात्मक बदल होत असून, कुपोषण रोखण्यास मदत होत आहे.
आंगनवाडी केंद्रांमध्ये लहान बालकांचे वेळेवर लसीकरण करण्यात येते, जे त्यांना घातक रोगांपासून संरक्षण देते. टिबी, धनुज्वर, पोलिओ, गोवर, हिपाटायटिस आणि इतर संसर्गजन्य रोगांवर प्रतिबंध करणाऱ्या लसी दिल्या जातात, जेणेकरून बालकांचे आरोग्य सुदृढ राहील आणि भविष्यात त्यांना गंभीर आजारांपासून संरक्षण मिळेल. तसेच, गर्भवती आणि स्तनदा मातांसाठीही आवश्यक लसीकरण मोहीम राबवली जाते, ज्यामुळे आई आणि बाळ दोघांचेही आरोग्य सुरक्षित राहते. या मोहिमेअंतर्गत पालकांना लसीकरणाचे महत्त्व समजावले जाते आणि त्यांना वेळोवेळी लसीकरणाबाबत जागरूक केले जाते. आंगनवाडी केंद्र, आरोग्य सेवक आणि आशा कार्यकर्त्यांच्या मदतीने या उपक्रमाची प्रभावी अंमलबजावणी केली जाते, ज्यामुळे बालकांचे आरोग्य अधिक सक्षम आणि सुरक्षित राहते.
आंगनवाडी केंद्रांमध्ये माता आणि बालकांचे वजन आणि पोषण स्थितीची नियमित नोंद ठेवली जाते, जेणेकरून त्यांच्या आरोग्याचा विकास योग्य प्रकारे होतोय की नाही यावर लक्ष ठेवता येईल. दरमहा वजन तपासणी, उंची मापन आणि पोषण स्थितीचे मूल्यमापन करण्यात येते, ज्यामुळे कुपोषित बालक व माता यांना ओळखून त्यांच्यासाठी विशेष पोषण योजना राबवता येतात. जर कुठल्या बालकाचे वजन कमी असल्याचे आढळले, तर त्याला विशेष आहार दिला जातो आणि त्याच्या पालकांना योग्य आहार मार्गदर्शन दिले जाते. तसेच, गर्भवती महिलांचे वजन तपासून त्यांच्या पोषण स्थितीवर लक्ष ठेवले जाते, जेणेकरून त्यांच्या आणि बाळाच्या आरोग्याला कोणताही धोका निर्माण होऊ नये. आरोग्य तपासणी आणि पोषण जनजागृती कार्यक्रमाद्वारे माता व पालकांना संतुलित आहाराचे महत्त्व समजावले जाते, ज्यामुळे संपूर्ण कुटुंबाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत होते.
महिला आणि मातांसाठी विशेष माता-पालक सल्ला केंद्र कार्यरत आहे, जिथे त्यांना गर्भधारणा, स्तनपान, पोषण आणि कुटुंब नियोजनाविषयी मार्गदर्शन केले जाते. या केंद्राच्या माध्यमातून गर्भवती महिलांना त्यांच्या आहाराची आणि आरोग्याची काळजी कशी घ्यावी याबाबत सल्ला दिला जातो. तसेच, स्तनपानाचे महत्त्व आणि नवजात बाळाच्या पोषणासाठी त्याचा योग्य कालावधी याबाबत माहिती दिली जाते. कुटुंब नियोजनासंदर्भात महिलांना योग्य आणि सुरक्षित पर्यायांचे मार्गदर्शन दिले जाते, जेणेकरून त्या आरोग्यपूर्ण निर्णय घेऊ शकतील आणि आपल्या कुटुंबाचे भविष्य सुस्थितीत घडवू शकतील. या उपक्रमामुळे महिला अधिक आत्मनिर्भर आणि जागरूक होत असून त्यांच्या आरोग्यात सुधारणा होत आहे.
दरवर्षी सप्टेंबर महिन्यात ‘पोषण माह’ साजरा केला जातो, ज्यामध्ये पोषण जागरूकता उपक्रम राबवले जातात. या उपक्रमांतर्गत गर्भवती व स्तनदा माता, लहान बालक, शालेय विद्यार्थी आणि ग्रामस्थांना संतुलित आहाराचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी विविध कार्यक्रम आयोजित केले जातात. पोषण ताट स्पर्धा, आहार जागरूकता सत्रे, लहान मुलांचे वजन व पोषण स्थिती तपासणी, महिलांसाठी आरोग्य मार्गदर्शन आणि आंगनवाडी केंद्रांमध्ये विशेष पोषण आहार वाटप यांसारखे उपक्रम घेण्यात येतात. यामुळे कुपोषण टाळण्यास मदत होते आणि लोकांमध्ये संतुलित आहाराबाबत सकारात्मक बदल घडतो. या मोहिमेच्या माध्यमातून आरोग्यदायी जीवनशैलीची सवय लागावी आणि प्रत्येक व्यक्ती पोषणसमृद्ध आहाराकडे वळावा हा मुख्य उद्देश आहे.
या अभियानांतर्गत एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेमार्फत मुलींच्या समान दर्जा, शिक्षण व सुरक्षिततेसाठी जनजागृती व कृतीशील उपाययोजना राबविल्या जातात. लिंग गुणोत्तर सुधारण्यासाठी ज्या जिल्ह्यांमध्ये मुलींचा जन्मदर कमी आहे, तिथे विशेष लक्ष दिले जाते.
इसके तहत राज्य के सरकारी अस्पतालों में डिलिवरी के बाद हर नवजात शिशुओं को सरकार बेबी केयर किट मुहैया करवाई जाएगी। इस किट की कीमत 1500 रुपए है। बेबी केयर किट में साबुन, तेल, क्रीम, लोशन और कपड़े का सैट मौजूद रहेगा। बेबी केयर किट में कुल 16 तरह की आइटम रखी जाएगी।
अंगणवाडी सेविकेमार्फत एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेअंतर्गत आरोग्य, पोषण आहार व पूर्वप्राथमिक शिक्षण पुरवले जाते. यासाठी आदर्श अंगणवाडी केंद्रांची निर्मिती करण्यात येते, ज्यामध्ये मुलांना आनंददायी वातावरणात शिक्षण व पोषण प्रदान केले जाते. तसेच किशोरवयीन मुली आणि महिलांना कौशल्य विकास प्रशिक्षण दिले जाते.
“माझी कन्या भाग्यश्री” (सुधारीत) या योजनेला अधिक्रमित करून, १ एप्रिल २०२३ पासून “लेक लाडकी” योजना सुरू करण्यात आली आहे. ही योजना केवळ पिवळ्या किंवा केशरी शिधापत्रिकाधारक कुटुंबातील मुलींना लागू आहे. लाभार्थी कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.